Ik volg Dante’s voetsporen in Verona en ontdek fascinerende en verborgen monumenten, uit het middeleeuwse Verona waar Dante zijn toevlucht zocht. Loop mee op deze stadswandeling en ontdek de mooiste plekken van de stad!
Dante in Verona
De Italiaanse dichter Dante Alighieri is beroemd vanwege zijn dichtwerk ‘De goddelijke komedie’, opgebouwd uit de 3 delen Inferno, Purgatorio en Paradiso. Dante werd geboren in Florence en woonde daar totdat hij in 1302 verbannen werd. Daarna verbleef hij onder andere in Verona: van 1303 tot 1304 als gast van Bartolomeo della Scala, en van 1312 tot 1318 als gast van Cangrande della Scala. In die jaren schreef hij De Monarchia en een deel van het Paradiso, bestudeerde hij antieke teksten en bezocht hij de Romeinse ruïnes van de stad. Verona liet diepe sporen na in zijn werk, en andersom.
Er zijn tal van plekken in de stad die herinneren aan de dichter. Ik verbind ze met elkaar tot een stadswandeling langs het bekende en het minder bekende Verona.
San Fermo
Ik start bij de Arena van Verona en loop van daaruit naar de San Fermo Maggiore. Toen Dante in de stad arriveerde, was Verona één grote bouwput. Ook de San Fermo Maggiore was op dat moment in verbouwing, uitgevoerd door de Franciscaner broeders. De kans is groot dat Dante hier geregeld langsliep om te zien hoe het vorderde.
Bijzonder aan de San Fermo Maggiore is dat het eigenlijk 2 kerken zijn, bovenop elkaar gebouwd. De Romaanse onderkerk werd tussen 1065 en 1143 gebouwd op de ruïnes van een 5e-eeuwse pieve. De bovenste kerk dateert van het begin van de 14e eeuw, dus precies de tijd dat Dante in Verona verbleef. Aan de rechterkant van het transept vind ik de Alighieri Kapel, waar de laatste directe afstammelingen van Dante begraven liggen.
Porta dei Leoni
De San Fermo ligt aan het begin van de cardine massimo, tegenwoordig de Via Leoni en Via Cappello. Deze oude Romeinse weg verdeelde samen met de decumano massimo de stad in vieren. Als ik de weg volg, kom ik uit bij de oude Romeinse poort Porta dei Leoni. Dante kon in Verona overal het Romeinse erfgoed ontdekken. De robuuste stadsmuren hadden veel indringers buiten gehouden, waardoor het erfgoed hier beter bewaard was gebleven dan elders.
Naast de Porta dei Leoni zijn opgravingen zichtbaar die een doorkijkje bieden in de Romeinse stad. Ik neem er even de tijd voor, voordat ik doorloop naar een van de bekendste plekken van Verona.
Het huis van Giulietta
Of Giulietta nu echt bestaan heeft of niet, in Verona vind je het huis waar de familie Cappello ooit woonde. Wat weinigen weten: het was Dante die als eerste de ruzie beschreef tussen de rivaliserende families Montecchi en Cappelletti. Dankzij Shakespeare zouden zij de wereld over gaan als de Montagues en de Capulets.
“Zie Capuletti’s en Montecchi’s beven, / Monaldi’s, Filippeschi’s. Lakse man! / Ze rouwen of ze vrezen voor hun leven. “(Purgatorium VI, 106-108) zo schrijft de Italiaanse dichter. In het Purgatorio schrijft Dante over de strijdende families als voorbeeld van de morele malaise waarin Italië zich naar zijn mening bevond. Verona als decor voor zijn tijdskritiek.
Vanuit de kleine binnenplaats zie ik het befaamde balkon van Giulietta. Het werd in 1930 gebouwd en is dus verre van authentiek, maar dat weerhoudt niemand ervan er foto’s van te maken. Ernaast staat een bronzen standbeeld van Giulietta. Volgens de legende brengt het aanraken van haar rechterborst geluk, en het beeld draagt de sporen van die gewoonte.
Montecchi wijk en het Palazzo di Cangrande
Een paar straten verderop bevind ik me in de wijk waar de Montecchi heersten. Ik loop voorbij het Piazza delle Poste met zijn botanische tuinen, ooit onderdeel van de Scaligero paleizen, naar de Via Arche Scaligere waar het Casa di Romeo staat.
Vlakbij ligt het Palazzo di Cangrande, ook wel Palazzo dei Scaligeri genoemd. Het werd in de 13e eeuw gebouwd in opdracht van de Della Scala familie. Destijds was dit de machtigste familie van de stad, en de familie die Dante onderdak bood. Het paleis staat bovenop Romeinse ruïnes, wat weinig verbazing wekt: het vroegere Forum Romanum bevindt zich vrijwel om de hoek, bij het huidige Piazza delle Erbe.
Dante stierf voordat de beroemde sarcofaag voor het paleis werd geplaatst, maar hij bezocht het paleis zeker — en mogelijk woonde hij er zelfs. In het Paradiso schrijft hij over zijn gastheren: “Eerst vind je onderdak bij Veronezen / Wier naam in hun embleem — een veld van keel, / Een gouden trap, een arend — staat te lezen.” (Paradijs XVII, 70-72) Het woord scala betekent trap: Dante wist precies bij wie hij te gast was.
Can Grande della Scala beschouwde hij als de ideale heerser, die een verenigd en vreedzaam Noord-Italië voor zich zag. De bewondering spat van de pagina’s af. “Ook de goedgeefsheid van die edelman / Wordt zo geroemd dat zelfs de tegenstander/ Zijn goede daden niet verzwijgen kan. / Vertrouw op deze heer als geen ander: / Vaak zullen door zijn toedoen bedelaar / En rijke burger ruilen met elkander.” (Paradiso XVII, 85-90)
Piazza dei Signori en het standbeeld van Dante
Ter ere van Dante’s jarenlange verblijf besloot het stadsbestuur in 1863 dat er een standbeeld moest komen. Kunstenaar Ugo Zannoni kreeg de opdracht, en op 14 mei 1865 werd het beeld onthuld op het Piazza dei Signori. Ik zie Dante er nog steeds staan, prominent in het midden van het plein.
Bijzonder is dat onder de huidige Via Dante Alighieri een Romeinse straat is opgegraven. Bij de opgraving kwamen eeuwen aan geschiedenis tevoorschijn: mozaïeken uit Romeinse villa’s, funderingen van middeleeuwse torens, huizen uit de 5e eeuw en Longobardische graven uit de 8e eeuw. Verona is een gelaagd boek, letterlijk onder je voeten.
Piazza delle Erbe
Het Piazza delle Erbe is al sinds de vroegste dagen van de stad het kloppende hart van Verona, en het centrum van economisch en sociaal leven. Hier vind je de oudste markt van de stad. De huizen rondom het plein stammen uit de middeleeuwen, sommige zijn nog nog versierd met eeuwenoude fresco’s, andere uit dede renaissance zoals het Palazzo del Comune, of de barok zoals Palazzo Maffei.
In het midden van het plein staat de Fontana della Madonna Veronese. De Madonna is samengesteld uit een middeleeuws hoofd op een klassiek Romeins beeld van een adellijke vrouw met een boekrol. Het is een beeld dat staat voor de versmelting van de klassieke wereld en het christelijke tijdperk, precies dat waar Dante ook van droomde.
Sant’Anastasia
Ik loop naar het oudste deel van de stad, richting de Ponte Pietra, naar de Sant’Anastasia. In Dante’s tijd was deze kerk nog in aanbouw, uitgevoerd door de Dominicaner broeders. Binnen ontdek ik zuilen van wit en rood Veronees marmer en een fresco van Pisanello: Sint Joris en de prinses.
Dante’s nakomelingen zullen deze kerk vaak bezocht hebben. Zijn zoon Pietro, die in Verona bleef wonen, had zelfs een huis in typisch Veronese stijl vlak bij de kerk.
Achter de Sant’Anastasia loop ik naar het Piazza Brà Molinari, met een weids uitzicht over de rivier de Adige. Dante moet hier aan de Arno gedacht hebben, de rivier van zijn Florence. Aan de overkant is het oude Romeinse theater zichtbaar, en ooit stonden hier de ruïnes van het Paleis van Theodoric. In Dante’s tijd nog zichtbaar, nu verdwenen.
Vicolo Verità
Niet alleen Dante vond een toevluchtsoord in Verona. Ook de dichter en humanist Francesco Petrarca verbleef hier geregeld, bij zijn vriend Guglielmo Guarienti in de Vicolo Verità, met wie hij de liefde voor de klassieke literatuur deelde. Petrarca was bevriend met Pietro Alighieri, Dante’s zoon.
Biblioteca Capitolare en het Chiostro del Capitolo
Ik loop verder naar de de Biblioteca Capitolare en het Chiostro del Capitolo. Zowel Dante als Petrarca bezochten deze bibliotheek, die tegenwoordig meer dan 1.200 manuscripten, 245 incunabelen en duizenden boeken herbergt. Hier lazen zij de Latijnse teksten die hen inspireerden. Ik probeer me voor te stellen hoe zij hier liepen, verdiept in dezelfde vragen.
Chiesa di Sant’Elena
De laatste stop is de Chiesa di Sant’Elena. Op 20 januari 1320 hield Dante hier een voordracht in een van de kapellen: de Quaestio de situ et forma aquae et terrae, een natuurwetenschappelijk werk over het water en de aarde. Het is misschien niet zijn bekendste werk, maar het toont wie Dante was: een dichter die nooit ophield met nadenken.
En zo eindigt mijn wandeling door Dante’s Verona. Een stad die hem inspireerde, beschermde en nooit helemaal losliet.
Geef een reactie