Tentoonstelling The Grand Tour in het Mauritshuis

Dit najaar neemt het Mauritshuis in Den Haag ons mee op reis naar Italië. De tentoonstelling The Grand Tour – Bestemming Italië vertelt het verhaal van de Grand Tour, van de educatieve en vaak avontuurlijke reizen die jonge Britse edellieden in de 17e en 18e eeuw maakten. Waar jongeren tegenwoordig kiezen voor een tussenjaar, vertrokken welgestelde reizigers voor maanden toen – soms zelfs jaren – naar het Europese vasteland. Italië was daarbij het onbetwiste hoogtepunt, en dan vooral de steden als Rome, Florence, Napels en Venetië.

Wat was de Grand Tour?

De Grand Tour was meer dan een lange vakantie. Het was voor jonge Britse aristocraten de afsluiting van hun opvoeding – en ze konden hun wilde haren kwijtraken. Tijdens de meerjarige, educatieve reis over het Europese vasteland kregen jonge mannen de kans om hun culturele kennis te verbreden, ze leerden de kunst en cultuur van de oudheid en renaissance kennen en hadden de mogelijkheid om nieuwe contacten te leggen. Overigens gingen niet alleen jonge mannen op pad; vanaf de 18e eeuw maakten ook vrouwen dergelijke reizen, al dan niet in het gezelschap van hun echtgenoot, en soms reisden hele families naar Italië. Onderweg kochten reizigers gretig kunstwerken en antiek als aandenken aan de reis en huurden ze portretschilders in om hun reizen te documenteren. Terug in Engeland richtten zij met de aankopen hun landhuizen in.

Topstukken uit Engelse landhuizen

Dankzij uitzonderlijke bruiklenen uit 3 vooraanstaande Britse landhuizen – Holkham Hall in Norfolk, Burghley House in Lincolnshire en Woburn Abbey in Bedfordshire – kan het Mauritshuis nu laten zien hoe deze aristocraten hun Italiaanse ‘gap year’ beleefden. De tentoonstelling brengt schilderijen, portretten en stadsgezichten samen die eeuwenlang in Engelse kastelen bewaard zijn gebleven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de manier waarop de Grand Tour niet alleen de reizigers zelf, maar ook de kunstcollecties van Engeland blijvend heeft gevormd.

Tastbare herinneringen

Een reis betekende ook verzamelen. Zo trok John Cecil, de 5de graaf van Exeter, in de 17e eeuw maar liefst 4 keer met zijn vrouw door Europa om schilderijen, meubels en wandtapijten te kopen voor hun familielandgoed Burghley House. Een ander voorbeeld is Brownlow Cecil, de 9e graaf, die het schilderij De uitbarsting van de Vesuvius van Pietro Fabris (1757) aanschafte. Het werk toont de dramatische natuur van Italië, en het is waarschijnlijk dat Cecil net als andere toeristen de vulkaan ook beklommen heeft.

Portretten vol verwijzingen

Naast het verzamelen van landschappen en antiek lieten reizigers zich graag portretteren. Kunstenaars als Angelica Kauffman verwerkten subtiele verwijzingen naar hun reizen in de portretten: een klassieke zuil, een beeldhouwwerk of – zoals bij het portret van Brownlow Cecil – de rokende Vesuvius op de achtergrond. Het topstuk van de tentoonstelling is het indrukwekkende portret van Thomas William Coke door Pompeo Batoni, waarop Romeinse beelden uit het Vaticaan de kosmopolitische status van de jonge reiziger benadrukken.

Een blik op Venetië

Niet alleen Rome, maar ook Venetië was een geliefde bestemming. John Russell, de 4de hertog van Bedford, bezocht de stad tijdens zijn Grand Tour. Zoals veel jonge aristocraten wilde hij een blijvende herinnering mee naar huis nemen. Het werd een prachtig stadsgezicht van Canaletto – dé schilder van het 18de-eeuwse Venetië. Hij bestelde bij Canaletto een reeks van maar liefst 24 stadsgezichten – de grootste serie Canaletto’s die bewaard is gebleven. Eén van deze werken, een prachtig gezicht op het Canal Grande, hangt nu tijdelijk in het Mauritshuis. Waar de schilderijen normaal de eetkamer van Woburn Abbey sieren, geven ze in Den Haag bezoekers een betoverend uitzicht op 18e-eeuws Venetië.

Luistertour en publicatie

Wie de tentoonstelling bezoekt, kan bovendien gebruikmaken van een speciale luistertour, ontwikkeld in samenwerking met de makers van de podcast Alle geschiedenis ooit. Hierin worden kunstwerken gekoppeld aan persoonlijke verhalen van de reizigers zelf. Voor wie nog dieper wil duiken in dit culturele fenomeen, verscheen de rijk geïllustreerde publicatie The Grand Tour – Bestemming Italië* Lees meer over deze publicatie.

Extra tip: Frans Hals in het Mauritshuis

Naast de Grand Tour-tentoonstelling zijn er nog meer nieuwe aanwinsten te bewonderen. Het Mauritshuis kocht onlangs samen met het Frans Hals Museum op een kunstveiling van Sotheby’s in New York 2 kleine maar sprankelende schilderijtjes van Frans Hals. Het gaat om portretten van een zingend meisje en een vioolspelende jongen, beide van rond 1628. Deze levendige genrestukken – vermoedelijk portretten van Hals’ eigen kinderen – zijn een bezoek op zichzelf al waard.

De tentoonstelling The Grand Tour – Bestemming Italië in het Mauritshuis is te zien tot en met 4 januari 2026.